Բանակը պատերազմական իրավիճակում է գործում
Հարցազրույց ՀՀ պաշտպանության նախկին նախարար, գեներալ-լեյտենանտ Վաղարշակ Հարությունյանի հետ:
-Պարոն Հարությունյան, վերջին շրջանում սահմանամերձ գոտում կրակոցները ակտիվացել են, անգամ հայկական կողմն է ստիպված պատասխան հակահարվածի դիմել եւ կրակ բացել, որի հետեւանքով հայ եւ ադրբեջանցի զինվորներ են զոհվել: Արդյո՞ք այս իրավիճակը հետագա, ավելի լուրջ ռազմական վտանգի չի հանգեցնի:
-Նախ չմեռանանք, որ մենք գտնվում ենք պատերազմական իրավիճակում: Պատերազմն ավարտված չէ՝ հրադադար է հայտարարված եւ ամեն ինչ պետք է դիտարկել այդ տրամաբանության մեջ: Պետք է հասկանանք, թե որ կողմն է խախտում հրադադարը, եւ ո՞ր կողմն է շահագրգռված դրանում: Պարզ ու ակնհայտ է, որ Ադրբեջանը, որովհետեւ Հայաստանը եւ Ղարաբաղը լուծել են իրենց խնդիրը՝ հաղթել են պատերազմում, որը սկսել է Ադրբեջանը։
Այսօր Ղարաբաղն ազատագրված է, անվտանգության գոտին ստեղծված է եւ Հայաստանը Ղարաբաղի հետ միասին խնդիր չունի պատերազմ վերսկսելու կամ զինադադարը խախտելու:
Ադրբեջանական կողմը շահագրգռված է. նա խնդիր ունի վերադարձնել Ղարաբաղը, կամ նվազագայունը' հարակից տարածքները: Նման քայլերով Ադրբեջանը ճնշում է գործադրում Ղարաբաղի եւ Հայաստանի վրա' միշտ լարվածության մեջ պահելով զորքին ու բնակչությանը, եւ ստեղծելով պատերազմական մթնոլորտի պատրանք' նպաստել արտագաղթին: Դրա համար Ադրբեջանը սպառազինվում է, հայտարարել է սպառազինության մրցավազք, պարբերաբար խախտում է զինադադարը եւ հայկական կողմի ու նաեւ միջազգային հանրության առաջարկները' դիպուկահարներին շփման գոտուց հանելու վերաբերյալ, չի ընդունում:
-Բայց ճի՞շտ է արդյոք հայկական կողմի մարտավարությունը' կրակին պատասխանել կրակով, եւ արդյո՞ք այդ մարտավարությունը իրական պատերազմի վերսկսման վտանգով չէ հղի:
-Վտանգով հղի կլինի, եթե չպատասխանես: Բացի նրանից, որ պետք է պատասխանես, պիտի գործես նաեւ քաղաքական, դիվանագիտական դաշտում: Ամեն ինչ պետք է անել, որպեսզի թույլ չտալ Ադրբեջանին՝ ծավալվել: Բայց մենք նաեւ տեսնում ենք, որ Ադրբեջանին չեն հուզում ոչ համանախագահների, ոչ միջազգային հեղինակավոր կառույցների կոչերն ու հորդորները:
-Այդ դեպքում արդյո՞ք նույն այդ միջազգային հանրությունը չպետք է կիրառի որոշակի պատժամիջոցներ՝ միջազգային պայմանագրերով կոնկրետ պարտավորություններ ստանձնած Ադրբեջանի նկատմամբ:
-Հայկական կողմը պետք է նրանց ստիպի, որ դա անեն, կտրուկ պետք է դրվեն հարցերը:
-Կարծում եք, հայկական կողմը բավարար չափով դիվանագիտական աշխատանք չի՞ տանում:
-Այո, դիվանագիտական առումով հայկական կողմը անհրաժեշտ աշխատանք չի կատարում: Ադրբեջանի քայլերին պետք է համարժեք պատասխաններ տրվեն: Եթե իրենք սպանում են հայ զինվորին, ուրեմն՝ այո, պետք է պատասխան տրվի, այլ ճանապարհ չկա, որովհետեւ կյանքն ապացուցել է, որ եթե հայկական կողմը պատասխան չի տալիս, նրանք այդ վերագրում են թուլությանն ու անզորությանը եւ ոգեւորվում դրանից:
Ադրբեջանն է ստիպում, որ հայկական կողմը պատասխանի, եւ կոշտ պատասխանի: Դիվանագիտական դաշտում եւս պաշտոնական Երեւանը պետք է կտրուկ պատասխաններ տա, ինչը չի արվում: Օրինակ, Ադրբեջանը սպառազինվում է եւ խախտում «Եվրոպայում սովորական սպառազինությունների մասին» պայմանագիրը, հայկական կողմն ըստ այդ պայմանագրի, պետք է հրավիրի արտահերթ կոնֆերանս, ընդ որում՝ այն փաստը, որ Ադրբեջանը մի քանի անգամ գերազանցում է պայմանագրով սահմանված քվոտաները, ապացուցման կարիք չունի, բոլորը գիտեն եւ այդ մասին բարձր ամբիոններից հայտարարել են անգամ միջազգային կառույցների ներկայացուցիչները:
Նույն ադրբեջանական պաշտոնական կայքերում էլ տեղադրված է իրենց սպառազինության վերաբերյալ տեղեկություններ: Ակհայտ է, որ հայկական կողմը պետք է հստակ գործի, ստիպելով այլ պետություններին, համանախագահ երկրներին, այդ պայմանագրի անդամ պետություններին, որպեսզի նրանք ճնշում գործադրեն Ադրբեջանի վրա, որ նա դադարեցնի սպառազինության մրցավազքն ու պահպանի կնքված զինադադարը:
Եթե այդ կոնֆերանսը չբերի ցանկալի արդյունքի, Հայաստանը պետք է դադարեցնի անդամակցությունն այդ պայմանագրին եւ թույլ չտա իր տարածքում անցկացնել ստուգումներ, ու առաջին հերթին դա պետք է անել Թուրքիայի հանդեպ: Ի դեպ, պայմանագրին անդամության սառեցումն ու կասեցումը եւս կարգավորվում է պայմանագրով:
-Իսկ հնարավո՞ր է, որ Ադրբեջանը հնարավոր պատերազմի պատրանք ստեղծելով, փորձում է պարտադրել ղարաբաղյան խնդրի արագ լուծում, եւ Ձեր կարծիքով ,հիմա ճիշտ է գնալ լուծման, թե՞ պահպանել ստատուս- քվոն:
-Դա մեր որոշումից չէ կախված։ Իհարկե, եթե մեզանից կախված լիներ, այսօր պետք էր գնալ արագ, հայանպաստ լուծման:
-Իսկ եթե հայանպաստ լուծում չի առաջարկվում, պե՞տք է պահպանել ստեղծված ստատուս- քվոյի կարգավիճակը:
-Այդ հարցադրումն ինքնին սխալ է, սխալ են քննարկումներն այդ հարցի շուրջ, որ պարտադրում են հայ հասարակությանը, եւ այն ուժերը, որոնք հայտարարում են, որ պետք է գնալ արագ լուծման: Դա մեզանից կախված չէ, արագ լուծման պետք է գնա Ադրբեջանը, իսկ այն նույնիսկ հայկական կողմի լրջագույն զիջումների պարագայում, եթե անգամ համաձայնել է տարածքերը վերադարձնել, ոչ մի զիջման չի գնում: Այնպես որ' այսօր խոսել Ղարաբնաղյան խնդրի շուտափույթ լուծման կամ զիջումների մասին, անիմաստ է:
-Կարծիք կա, որ ժամանակն աշխատում է Ադրբեջանի օգտին, քանի որ նավթարդյունաբերությունից ստացած եկամուտներն ուղղվում են սպառազինության ձեռքբերմանը:
-Նորից եմ ասում՝ դա ոչ ճիշտ հարցադրում է, որովհետեւ եթե դու ոչինչ չանես, իհարկե ժամանակը կաշխատի իր օգտին: Եթե դու քո պետության ներսում կոռուպցիան զարգացնես, արտագաղթը խթանես, այդ եւ մյուս արատավոր երեւույթների դեմ չպայքարես, իհարկե, ժամանակը կաշխատի Ադրբեջանի օգտին։ Բայց այս բոլոր հարցերը, որ մենք ունենք ներսում' ոչ մի կապ չունի Ղարաբաղի խնդրի հետ. որքանով Ղարաբաղը ստեղծում է խնդիրներ մեզ համար, այնքան էլ նա աջակցում է Հայաստանին։ Ղարաբաղի հարցը բարձրացնում է տարածաշրջանում Հայաստանի դերը, դարձնում է մեզ գործոն, եւ այն, որ տարբեր կառույցներ աջակցում են Հայաստանին, նաեւ Ղարաբաղի շնորհիվ է: Իսկ նա, ով ներկայացնում է, որ Հայաստանի դժվարությունները գալիս են չլուծված հակամարտությունից, լրատվական, քարոզչական պատերազմի տարր է, որի միջոցով Հայստանին փորձում են տանել զիջումների՝ Ղարաբաղյան խնդրի կարգավորման բանակցություններում:
Իհարկե, չլուծված Ղարաբաղյան կնճիռը ազդում է Հայաստանի վրա, բայց եթե նույնիսկ մենք պարտվողական կեցածք ընդունենք եւ համաձայնենք ԼՂՀ կարգավիճակին' Ադրբեջանի կազմում, հավատացնում եմ, որ Հայաստանի աշխարհաքաղաքական խնդիրները չեն նվազելու: Իսկ ինչ վերաբերում է նավթադոլարներին, ապա միջազգային մասնագետների կանխատեսմամբ, այս տարվանից նավթի արտահանման ծավալը նվազել է եւ 20-25 տարի հետո, Ադրբեջանի նավթի պաշարը կսպառվի:
-Իսկ այն բարոյահոգեբանական մթնոլորտը, որում այսօր գտնվում է մեր բանակը, արդյո՞ք ի վիճակի է դիմակայել մարտահրավերներին, թեեւ զորահանդեսի ժամանակ մեր բանակը ներկայացավ որպես մարտունակ ու կամային:
-Տարբեր առիթներով ասել եմ՝ հայկական բանակը միակ կառույցն է մեր երկրում, որ իր առջեւ դրված խնդիրները լուծում է: Եթե խոսում եք բանակում բարոյահոգեբանական մթնոլորտի մասին, այո, այստեղ բազմաթիվ թերություններ ու հարցեր կան, որոնք լուծման կարիք ունեն: Բայց տեսեք, մյուս ասպարեզներում ինչ է կատարվում. ոչ մեկն իր առջեւ դրված խնդիրը չի լուծում։ Վերցրեք ցանկացած ոլորտ' կրթություն, գիտություն, առողջապահություն, գյուղատնտեսություն, այս ֆոնի վրա բանակի մասին խոսելն անտեղի եմ համարում:
-Բայց խաղաղ պայմաններում օրական զոհեր են լինում՝ սպանվում, ինքնասպանության են դիմում զինծառայողները:
-Նախ խաղաղ պայմաններում չէ, որ այդ տղաները զոհվում են: Հայկական բանակը դե ֆակտո եւ դե յուրե գտնվում է պատերազմական իրավիճակում: Եվ դրա վառ ապացույցն այն մտահոգությունն ու վախն է, որով ծնողներն իրենց որդիներին բանակ են ուղարկում: Ով խաղաղ պայմաններում է պատկերացնում հայկական բանակը, նա ուղղակի Հայաստանի իրավիճակին չի տիրապետում: Հայկական բանակի զինվորը իրականացնում է մարտական ծառայություն եւ Ղարաբաղի բանակում, եւ Հայաստանի զինված ուժերում:
-Բայց չէ՞ որ սպանությունները միշտ չէ, որ սահմանամերձ գոտիներում են լինում:
-Ես կրկնում եմ, որ անկախ նրանից, թե զորամասը որտեղ է գտնվում, մեր բանակը պատերազմական իրավիճակում է եւ դա իհարկե, ազդում է բարոյահոգեբանական վիճակի վրա:
Բայց բանակում կատարվող իրադարձությունները հասկանալու համար, պետք է դրանք համեմատել այլ երկրների զինված ուժերում տեղի ունեցող նման դեպքերի հետ: Նույնիսկ ամերիկյան բանակում բարձր է ինքնասպանության դեպքերի ցուցանիշը։
Ընդ որում՝ Ամերիկան ապրում է խաղաղ կյանքով, ռազմական գործողությունները ծավալուն չեն: Իսկ մեր բանակը ապահովում է ավելի քան 1000 կմ սահմանի անվտանգություն: Իհարկե, վատ է, որ սպանվում են, ոչ մի դեպք չպետք է լինի, պետք է կանխարգելվի, կամ լինելուց հետո պետք է անպայման բացահայտվի: Բայց կա իրականություն:
Շատ վատ է, նման դեպքեր բանակում չպետք է լինեն, եւ այստեղ մեղքը սպաներինն է, բարձրաստիճան սպաների մեղքը, որոնք չեն կարողանում վերահսկել իրավիճակը, մյուս կողմից, մեղքի իր բաժինն ունի դատախազությունը, որ չի բացահայտում սպանությունները, իսկ բանակում դա ավելի հեշտ է. զորամասը սահմանափակ տարածք է' պարզ է եւ շրջապատը, եւ միջավայրը, եւ հարաբերությունները, ու այդ կյանքն ընթանում է 24 ժամ, սպաների հսկողության տակ:
Չհասկանալ եւ չիմանալ, թե ի՞նչ է կատարվում ներսում, դա միանշանակ սպաների մեղքն է, չբացահայտելը' դատախազության: Իսկ չի բացահայտվում կոռուպցիայի եւ ոչ կոմպետենտության պատճառով: Մյուս կողմից, պետք է վերահսկողություն լինի, բանակը պետք է բաց լինի' դեպքերի նախաքննության, քննության ընթացքում, պետք է միանշանակ բաց լինի եւ այդ առումով հասարակությունը եւ հասարակական կազմակերպությունները պետք է հետեւեն ամեն մի դեպքի լիարժեք բացահայտմանը, այստեղ լիովին համամիտ եմ նրանց հետ, ովքեր պայքարում են դրա համար եւ նրանք անում են շատ դրական գործ:
Բայց անհրաժեշտ է ճիշտ գնահատական տալ, այդ դեպքերը չվերագրենք ամբողջ բանակին' կառույց, որը կատարում է իր առջեւ դրված խնդիրը դժվարագույն պայմաններում:
Նրանք, ովքեր թույլ են տվել, որ զորամասում լինի սպանություն, կամ առավելեւս՝ ինքնասպանություն, պետք է պատժվեն օրենքի ողջ խստությամբ, ընդհուպ քրեական պատասխանատվության կանչելը: Բայց մեղքը չբարդենք ամբողջ կառույցի վրա, այն մարդկանց, ովքեր այսօր պաշտպանում են Հայաստանի շահերն ու սահմանները:
Զրուցեց Դիանա Մարկոսյանը
