Հրանտ Բագրատյանի չորրորդ նամակը / մաս 1

Աջակցիր «Ա1+»-ին

2011թ ամռանը, հուլիսին, երբ պաշտոնական պաշտոնական վիճակագրությունը փաստել էր, որ ՀՀ-ից մեկնածների թիվը 110 հազարով ավելի է, քան ժամանածներինը, իրար էիք խառնվել։ 

Խորհրդակցություն էիք հրավիրել ու բոլորիս բացատրեցիք բնակչության թվաքանակի առեղծվածը։ Նախ վարչապետը, հետո ՀՀ տարածքային կառավարման նախարարության միգրացիոն գործակալության պետ Գ.Եգանյանը հայտարարեցին, բա չեք ասի, սա սեզոնային միգրացիա է, հեսա աշունը կգա, մարդիկ ետ կգան ու ամեն ինչ տեղը կընկնի։ Վարչապետն առիթը չկորցրեց մի հերթական "իմաստուն" միտք արտահայտելու. Եթե նույնիսկ այդ 110 հազ. թիվը ճիշտ լիներ, ապա միևնույնն է, այն անհամեմատելի 1990-1998թթ Հայաստանը լքած 1 մլն քաղաքացիների թվի հետ։ Հետո էկրաններին հայտնվեցիք դուք։ Գեղեցիկ էիք, հաղթական։ Ամփոփեցիք կարճ. սեզոնային միգրացիա է, աշունը կգա մարդիկ ետ կգան։ Իսկապես լավ էր։ Զգացվում էր պետական գործիչը՝ խրոխտ, կոնկրետ, հոգատար (ինչպես ասվում է հայտնի ֆիլմում՝ все об Армении думаете), իր գործն իմացողի պես։

 Շուտով էկրաններին հայտնվեց Գ.Սահակյանը։ 1990-1996թթ Հայաստանը լքել է 600 հազ մարդ, հայտարարեց նա։ Ապա կրկին վարչապետը՝ 1992-1995թթ լքել է 800 հազար մարդ։ Մի քանի օր առաջ միգրացիոն գործակալության պետը փայլատակեց՝ 1992-1994թթ Հայաստանը տարեկան լքել է 150-200 հազար մարդ՝ հիշեցրեց նա։ Ինչ կվարտետ եք։ Ոնց եք բոլորին տեղը դնում։ Լավ, իսկ ի՞նչ է եղել։Հանրապետության մակարդակով բնակչության թիվն էլ հո ստվերային տնտեսություն չէ, որ հաշվառման խնդիրներ լինեն։ Յուրաքանչյուր տվյալ պահին գիտենք (պետք է իմանանք) նախորդ տարվա (կամ հաշվետու ժամանակաշրջանին նախորդող) բնակչության թվաքանակը, ապա հայտնի է ծնվածների, մահացածների և բնական աճի թիվը, իսկ սահմանային անցակետերում էլ հստակ ֆիքսվում են մեկնողներն ու եկողները։ 

Պատկերավոր ասած շատ հանգիստ հանրապետության հրապարակում կարելի է մի էլեկտրոնային ցուցանակ դնել, որտեղ յուրաքանչյուր օր կարելի է ֆիքսել ինչքան մարդ կար տարեսկկզբին, ինչքան մարդ ծնվեց նախորդ օրը և տարեսկզբից ընկած ժամանակահատվածում, քանիսը մահացան, քանիսը դուրս եկան և քանիսը ներս եկան։ Այս թվերը էլեկտրոնային վահանակի վրա կարելի է ֆիքսել ամենօրյա և կուտակային (ասենք՝ տարեսկզբից) ռեժիմներով։

Կարելի է նաև առանձին սյունակով ֆիքսել 6-ամսյա վաղեմության մուտք ու ելքը, ինչն էլ բնութագրում է ՀՀ մշտական բնակչությունը։ Նշեմ, որ 6-ամսյա ժամկետը ՀՀ-ում օրենսդրորեն սահմանված է իբրև ռեզիդենտի (եկամտահարկի մասին օրենքով 183 օր), բնակչության թվաքանակի հաշվառման (բնակչության պետական ռեգիստրի մասին օրենք) և ընտրություններին մասնակցելու իրավունքի (ընտրական օրենսգիրք)՝ մշտական բնակիչ լինելու հանգամանք։ Եթե առիթ լինի ստանձնելու նման հարցեր լուծելու պատասխանատվություն, ապա վստահեցնում եմ, նման հրապարակային էլեկտրոնային վահանակի տեղադրումը օրերի հարց է։ Անցնենք բուն խնդրին։ Այս նամակում ես լայնորեն կօգտագործեմ իմ կողմից 2011թ սեպտեմբերին հրապարակած "Ո՞րքան է ՀՀ բնակչությունը" հոդվածի նյութերը։  Մեթոդաբանությունը։ Նախևառաջ, համառոտակի կանգ առնենք պաշտոնական վիճակագրության թվերի վրա (աղյուսակ 1 )։ Ըստ այդ աղյուսակի ՀՀ բնակչության թվաքանակը առ 01.01.12 կազմում է 3274.3 հազ. մարդ։ Ընդ որում մինչև 2002թ եղել է պաշտոնական վիճակագրության 2 թիվ։ 2001թ մարդահամարից հետո 2002թ սկսած առկա է 1 թիվ։Հիմա տեսնենք թե ի՞նչ պաշտոնեական վիճակագրություն ունենք միգրանտների գծով։ Այստեղ առկա են 3 տեսակի թվեր։Առաջինը այն մեկնողներն ու ժամանողներն են, որոնք գրանցվել են։ Սրանք միգրանտների մի փոքր մասն են կազմում։ Երկրորդը այն մեկնողներն ու ժամանողներն են, որոնք չեն գրանցվել, բայց արտացոլվել են քաղաքացիական ավիացիայի գլխավոր վարչության (ՔԱԳՎ) հաշվետվություններում, իբրև 

Աղյուսակ 1
ՀՀ բնակչության, ծնվածների, մահացածների թվաքանակը (ներառյալ միգրացիայի, փախստականների և բռնի տեղահանվածների թիվը) 1989-2011թթ, հազ.մարդ

Տարեթիվ	Պաշտոնա կան վիճակագրա կան թիվը, տարբերակ 1	Պաշտոնա կան վի ճակագրա կան թիվը, տարբերակ 2	Ծնված ներ	Մահա Ցած Ներ	Բնա կան աճ	Ծանոթու թյուն
1	2	3	4	5	6	7
01.01.89 01.01.90 01.01.91 01.01.92 01.01.93[1] 01.01.94 01.01.95 01.01.96 01.01.97 01.01.98 01.01.99 01.01.00 01.01.01 01.01.02 01.01.03 01.01.04 01.01.05 01.01.06 01.01.07 01.01.08 01.01.09 01.01.10 01.01.11 01.01.12	3288[2] 3293[3] 3575[4] 3649 3722[5] 3740 3754 3766 3781 3791 3798[6] 3803 3802 3213 3210[7] 3212 3216 3219 3223 3230 3238[8] 3250 3262 3274.3[9]	3449[10] 3515[11] 3575 - - - 3260 3249 3246 3238 3232 3227 3213 3213 3210 3212 3216 3219 3223 3230 3238[12] 3250 3262 3274.3	71 79.8 77.2 70.1 58.4 51.2 48.9 48.1 43.9 39.4 36.5 34.3 32.1 32.2 35.5 37.5 37.5 37.6 40.1 41.2 44.4 44.8 43.4 -	19.7 21.9 23.2 25.5 26.4 24.7[13] 24.8 24.9 24.0 23.2 24.1 24 24 25.5 25.5 25.7 26.4 27.2 26.8 27.4 27.6 28.0 28.03 -	51.3 57.9 54 44.6 32.0 26.4[14] 24.1 23.2 19.9 16.2 12.4 10.3 8.1 6.7 10.0[15] 11.8 11.1 10.4 13.3 13.8 16.8 16.8[16] 15.4 -	Չկա 46.3 Գրված է՝ ներառյալ[17]               2001թ զեկուցվել է 3800 հազ բնակչության մասին, սակայն 2002թ, 2001-ի մարդահամարից հետո այդ թիվը 600 հազ պակասեցվում է, հայտարարվում է մշտական բնակչության թիվ 3213 հազ մարդ, ժամանակավոր բացակայող 258 հազ մարդ, ժամանակավոր ներկա 47.5 հազ մարդ և առկա բնակչություն՝ 3002 հազ մարդ[18]

---

[1] 4-րդ, 5-րդ և 6-րդ սյունակների 1993թ տվյալները բերված են ըստ՝ Հայաստանի հանրապետության տնտեսությունը 1993 թվականի հունվար-դեկտեմբերին, Երևան, 1994թ էջ6

[2] Народное хозяйство ССР в 1989г., М.: Финансы и статистика, 1990, с.17.

 [3] Народное хозяйство ССР в 1989г., М.: Финансы и статистика, 1990, с.17.

 [4] Հայաստանի վիճակագրական տարեգիրք, Երևան 2001, էջ 23։

 [5] ՀՀ բնակչությունը 1992 և 1993թթ համար բերված է ըստ՝ Страны-члены СНГ в 1993г. Статистический ежегодник, М.: 1994, с.183.

 [6] Հայաստանի վիճակագրական տարեգիրք, Երևան 2001, էջ 23։

 [7] 1999-2003թթ բնակչության թվաքանակի, և 1999-2002թթ ծնվածների, մահացածների ու բնական աճի թվաքանակը բերված է ըստ՝ Հայաստանի վիճակագրական տարեգիրք, Երևան 2003, էջ 25, 31։

 [8] Բնակչության թվաքանակը 2-րդ սյունակով 2002-2009թթ համար, բնակչության թվաքանակը 3-րդ սյունակով 1995-2005թթ համար, ծնվածները, մահացածները և բնական աճը 2004-2008թթ համար բերված են ըստ՝ Հայաստանի վիճակագրական տարեգիրք, Երևան 2009, էջ 26, 33։

 [9] http://www.armstat.am/file/article/sv_12_11a_520.pdf [10] 2-րդ սյունակի 1994-1999թթ, 4-րդ, 5-րդ և 6-րդ սյունակների 1995-1998թթ.  համար՝ Հայաստանի վիճակագրական տարեգիրք, Երևան 2001, էջ 23։

միգրանտներ միայն ավիացիայի մասով։ 2002թ սկսած այս թիվը բացի ավիացիայից տրվել է նաև երկաթգծի ու ավտոմոբիլային տրանսպորտի կտրվածքով։ Աղյուսակ 2-ում, օրինակ, 1994-1996թթ միգրանտների 2 թիվ կա՝ մեծ և փոքր։ Երրորդը թվերն են, որոնք ստուգվել են ԱՊՀ երկրների վիճակագրական կոմիտերի կողմից (հատկապես 1991-1994թթ. համար) հետևյալ սկզբունքով՝ Հայաստանի համար "ելքը" պետք է "մուտք" լինի ԱՊՀ մեկ այլ պետության համար (միգրանտների համապատասխան հոսքի համար)։

Միանգամից նշենք, որ միգրանտների իրական թիվը հնարավոր է պարզել միմիայն ելքի ու մուտքի անձնագրային ծառայության կողմից (ռուսական սահմանապահներ) և ակնհայտ է, կառավարությունը պարտավոր է անընդհատ հրապարակել քանի ելքի և քանի մուտքի կնիք է խփվել։ "Վիճելի" թվերն են 1988-ի երկրաշարժից հետո Հայաստանը լքած քաղաքացիների թվաքանակը, այդ թվում նաև այն քաղաքացիների թվաքանակը, որոնք հետագայում ետ են վերադարձել։

Այս մասով, օրինակ, պաշտոնական վիճակագրությունը նշում է, որ 1990թ հունվարի 1-ի դրությամբ բնակչության թվաքանակի կտրուկ աճը 1989-ի նկատմամբ (175.7 հազ մարդով ԽՍՀՄ վիճպետկոմի թվի նկատմամբ և 14.7 հազ մարդով ՀՀ վիճակագրական ծառայության թվի նկատմամբ) բացատրվում է էվակուացիայից հանրապետություն վերադարձած բնակչությամբ (Статистический ежегодник Армении, 1990год, Ереван, 1991, с.275.)։ Այնուամենայնիվ, այսօրվա ձեր կառավարության վիճակագրությամբ աղետից էվակուացվածների թիվը գնահատվում է 200 հազար մարդ (http://www.backtoarmenia.com/?page=ma )։ 

"Վիճելի" թվերից մյուսը Ադրբեջանից ներգաղթած փախստականների և բռնի տեղահանվածների թիվն է։ Այս թվի "բացահայտումը" կատարվել է միայն 1994-ին։ "Ըստ ՀՀ Փախստականների հարցերով պետական վարչության տվյալների տարեվերջին (1994թ) հանրապետությունում բնակվում էր փախստականի կարգավիճակ ունեցող 304 հազ. մարդ, այդ թվում 85.4 հազարը չունեն գրանցում և այդ իսկ պատճառով չեն հաշվառվել հանրապետության մշտական բնակչության թվաքանակում (ՀՀ սոցիալ-տնտեսական վիճակը 2004 թվականի հունվար-դեկտեմբերին, Երևան, 2005, էջ 3)։ Մեկ այլ վիճակագրության համաձայն հայ-ադրբեջանական առճակատման հետևանքով Հայաստանում եղել է 302 հազ փախստական և 74 հազ. բռնի (ներքին) տեղահանված (http://www.memo.ru/hr/hotpoints/karabah/nemcy/Chapter4.htm; http://www.backtoarmenia.com/?page=ma)։ Ըստ այսօրվա ձեր կառավարության տվյալների Ադրբեջանից ներգաղթածների իրական թիվն ավելի մեծ է՝ 420 հազար մարդ (http://www.backtoarmenia.com/?page=ma)։

Բոլոր դեպքերում այդ 3 տեսակ թվերից մենք կոնկրետ տարվա համար վերցրել ենք ամենամեծը նույնիսկ եթե այդտեղ եղել է քաղաքական ենթատեքստ։ Այսպես, այն, որ 1992-1998թթ ըստ ՔԱԳՎ տվյալների մեկնողների թիվը 610.6 հազ մարդով ավելի է եղել եկողներից մենք իմանում ենք միայն 1999-ին (Социально-экономическое положение РА в январе-декабре 1998г. Ереван, 1999, с.89)։ Իսկ այդ 610 հազարի բաշխումը ՀՀ ԱՎԾ-ա տալիս միայն 2001-ին՝ մարդահամարի տարում։ Այնպիսի տպավորություն կա, որ այստեղ գործ ունենք նախկին իշխանությունների վրա գործ սարքելու միտումի հետ։

[11] Статистический ежегодник Армении, 1990год, Ереван, 1991, с.275.

 [12] Բնակչության թվաքանակը, ծնվածները, մահացածները և բնական աճը 2009թ համար բերված են ըստ՝ Հայաստանի վիճակագրական տարեգիրք, Երևան 2010, էջ 26, 33։

 [13] 1991, 1992 և 1994թթ համար ծնվածների, մահացածների և բնական աճի թվերը բերված են ըստ՝ СНГ в 1994г. Статистический ежегодник, М.: 1995, с.12.

 [14] Հայաստանի հանրապետության տնտեսությունը 1994 թվականի հունվար-դեկտեմբերին, Երևան, 1995թ էջ3։

 [15] 2003թ համար ծնվածների, մահացածների, բնական աճի թվերը բերված են ըստ՝ ՀՀ սոցիալ-տնտեսական վիճակը 2003 թվականի հունվար-դեկտեմբերին, Երևան, 2004, էջ158։

 [16] 2010թ համար ծնվածների, մահացածների, բնական աճի թվերը բերված են ըստ՝ ՀՀ սոցիալ-տնտեսական վիճակը 2010 թվականի հունվար-դեկտեմբերին, Երևան, 2011 Էջ 134, 135։

 [17]   Գրված է՝ ներառյալ էվակուացիայից հանրապետություն վերադարձած բնակչությունը։

 [18] ՀՀ սոցիալ-տնտեսական վիճակը 2002 թվականի հունվար-դեկտեմբերին, Երևան, 2003 Էջ 147։2001թ զեկուցվել է 3800 հազ բնակչության մասին, սակայն 2002թ, 2001-ի մարդահամարից հետո այդ թիվը 600 հազ պակասեցվում է, հայտարարվում է մշտական բնակչության թիվ 3213 հազ մարդ, ժամանակավոր բացակայող 258 հազ մարդ, ժամանակավոր ներկա 47.5 հազ մարդ և առկա բնակչություն՝ 3002 հազ մարդ  Վերլուծությունը։ Անցնենք կոնկրետ թվերի վերլուծությանը։ Ինչպես ասացինք, պաշտոնական մակարդակով ՀՀ ստարտային բնակչությունը տարբեր է՝ 3288 հազ (ԽՍՀՄ

Աղյուսակ 2 

ՀՀ բնակչության թվաքանակը, մեկնողները, եկողները 1989-2010թթ, հազ մարդ

Տարեթիվ	Մեկնողներ	Եկողներ	Տարբերություն	Ծանոթություն
1	2	3	4	5
1989 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011	8.9[1] 6.3 8.1[2] 865.5[3] 831.0 597.8 507.0 517.4 504.9 439.7 318.6 318.4 395.3 593.4 629.7 737.8 833.3 962 1296.8 1420.2 1457 1800.9 1988.9	- - - 636.9 689.9 470.0 469.5 496.9 473.6 415.3[4] 311.6 292.7 373.3 590.7 619.9 739.9[5] 845.8 983.7 1293.6 1397.1 1432[6] 1754.2 1945.1	-8.9 -6.3 -8.1 -228.6 -141.1 -127.8/-12.3[7] -37.5/-16.2[8] -20.5/-7.7[9] -31.3 -24.4 -7 - 25.7 -22 -9.2 -9.8[10] -7.7 -7.8 -6.7 -6.4 -23.1 -25 -46.7 -43.8[11]	-74.3 հազ + 376 հազ -300 հազ[12]. 1992-1998թթ ըստ ՔԱԳՎ տվյալների մեկնածների թվ-նակը ժամ-ներին գեր-ցում է 610.6 հազ մարդով         2002թ սկսած տր-տի բոլոր տես-ով

 

---

[19] 1989 և 1990թթ համար միայն արտասահման (ԽՍՀՄ տարածքից դուրս) մշտական բնակության մեկնած անձանց թիվն է. Հայաստանի վիճակագրական տարեգիրք, 1990 թվական։ Երևան, 1991, էջ 38։  

 [20] Միայն նախկին ԽՍՀՄ տարածքից դուրս մեկնածների թիվն է։ СНГ в 1994г. М., 1995, с.115.

 [21] 2-րդ,  3-րդ և 4րդ սյունակների 1992-2000թթ տվյալները միայն ավիացիան է (ՔԱԳՎ տվյալներն են՝ տես ՀՀ սոցիալ-տնտեսական վիճակը 2000 թվականի հունվար-դեկտեմբերին, Երևան, 2001, էջ 137։), իսկ 4-րդ սյունակի 1994-1996թթ կրկնակի տվյալները պայմանավորված են նրանով, որ ԱՎԾ-ն այդ տարիների մասով 2 թիվ է բերում։ Այնուամենայնիվ, այստեղ համարիչում ունենք ավիացիայի թիվը, իսկ հայտարարում, հավանաբար,  հաշվառումից դուրս եկածների և հաշվառման կանգնածների թիվը։

 [22] 1998-2002թթ մեկնողների և ժամանողների թվերը բերված են ըստ՝ Հայաստանի վիճակագրական տարեգիրք, Երևան 2003, էջ 46։

 [23] Հայաստանի վիճակագրական տարեգիրք, Երևան 2009, էջ 48։

 [24] 2005-2009թթ մեկնողների և եկողների ցուցանիշը բերված է ըստ՝ Հայաստանի վիճակագրական տարեգիրք, Երևան 2010, էջ 48։

 [25] ՀՀ սոցիալ-տնտեսական վիճակը 2004 թվականի հունվար-դեկտեմբերին, Երևան, 2005, էջ 3։

 [26] ՀՀ սոցիալ-տնտեսական վիճակը 1995 թվականի հունվար-դեկտեմբերին, Երևան, 1996, էջ 51։

 [27] ՀՀ սոցիալ-տնտեսական վիճակը 1996 թվականի հունվար-դեկտեմբերին, Երևան, 1997, էջ 55։

 [28] 2003թ միգրացիոն ցուցանիշները բերված են ըստ՝ ՀՀ սոցիալ-տնտեսական վիճակը 2003 թվականի հունվար-դեկտեմբերին, Երևան, 2004, էջ 157։

 [29] http://www.armstat.am/file/article/sv_12_11a_520.pdf. Եթե վերցնում ենք ՀՀ քաղաքացիների ելումուտը, ապա բացասական մնացորդը 2010թ համար կազմում է 57.2 հազ մարդ, իսկ 2011թ համար՝ 49.1 հազ. մարդ։

 [30] 1988-1990թթ հանրապետություն է եկել 376 հազ մարդ (փախստական և բռնի տեղահանված), որոնցից 300 հազ հետագայում լքել են Հայաստանը։

վիճպետկոմի տվյալներ) և 3449 հազ մարդ (ՀՀ ԱՎԾ)։ Ակներևաբար այս թվի մեջ ներառված չէ (կամ մասամբ է ներառված) 1989-ին՝ 1988-ի երկրաշարժից հանրապետությունը լքած մարդկանց թիվը։ Ըստ մեր գնահատումների 1988-1989թթ երկրաշարժից հետո հանրապետությունը լքել է 250 հազ. մարդ, որոնցից 175.7հազ. 1990-1991թթ վերադարձել է։Երկրաշարժի պատճառով Հայաստանը ընդմիշտ լքածները հիմնականում տեղավորվել են ՌԴ Կրասնոդարի և Ստավրոպոլի երկրամասերում, Ռոստովի մարզում և Ուկրաինայում (Ղրիմ)։ ՚1989-1990թթ Հայաստանը լքել է 15.2 հազ գրանցված մարդ, իսկ 1988-1989թ հանրապետությունը լքել է 83.6 հազ մարդ։ Այդ նույն ժամանակ 1989-1990թթ ներգաղթել է 376 հազ մարդ (Ադրբեջանից ժամանած փախստականներ)։ Հետագայում այս թիվը ճշգրտվում է՝ 420 հազ մարդ։ 1990-ին հանրապատությունը լքել է 6.3 հազ մարդ՝ կապված ԽՍՀՄ քայքայման, շրջափակումների, պատերազմի և կենսապայմանների վատթարացման հետ։ Նշված 420 հազարից 370-ը հետագայում լքում են Հայաստանը՝ հիմնականում ապավինելով փախստականների օժանդակության ՄԱԿ-ի, արտասահմանյան տարբեր երկրների ծրագրերին։ Վերը նշված 610 հազարից 370 հազարն այս փախստականներն են։ Խնդիրն այստեղ այն է, որ նրանց մեկնումը Հայաստանից հստակ ֆիքսված է 1992-1998թթ տվյալներով, բայց ահա ժամանումը Հայաստան՝ ոչ։ Արդյունքում, երբ 1994-ին երկիրը առաջին անգամ փորձեց հաշվառել Ադրբեջանից ժամանած փախստականներին, նրանց մի մասն արդեն Հայաստանում չէր, չնայած հաշվառվել էր այսպես ասած ետին ամսաթվով։ Այսպիսով, Ադրբեջանից ժամանած փախստականների "մուտքը" Հայաստան կազմակերպված ձևով չարձանագրելը հանգեցրել է հետագայում (1992-1994թթ) արտագաղթի արհեստական ուռճացմանը։ 

                                                                                                             Աղյուսակ 3

                       ՀՀ բնակչությունը հաշվի առած բնական աճն ու միգրացիան, հազ մարդ

Տարեթիվ	Բնակչության թվաքանակը տարեսկզբին	Բնական աճ	Միգրացիա	Հավելաճ (+), պակասեցում (-)	Բնակչության թվաքանակը տարեվերջին
1	2	3	4	5	6
1989 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011	3288 3256 3684 3730 3546 3405 3296 3283 3280 3269 3261 3266 3251 3237 3234 3234 3238 3241 3245 3252 3243 3235 3205	51.3 57.9 54 44.6 32.0 26.4 24.1 23.2 19.9 16.2 12.4 10.3 8.1 6.7 10.0 11.8 11.1 10.4 13.3 13.8 16.8 16.8 15.4	-8.9/ -74.7 -6.3/ +376 -8.1 -228.6 -141.1 -127.8/-12.3 -37.5/-16.2 -20.5/-7.7 -31.3 -24.4 -7 - 25.7 -22 -9.2 -9.8 -7.7 -7.8 -6.7 -6.4 -23.1 -25 -46.7 -43.8	-32.3 +427.6 +45.9 -184.0 -141.1 -109.1 -13.4 -2.7 -11.4 -8.2 +5.4 - 15.4 -13.9 -2.5 +0.2 +4.1 +3.3 +3.7 +6.9 -9.3 -8.2 -29.9 -28.4	3256 3684 3730 3546 3405 3296 3283 3280 3269 3261 3266 3251 3237 3234 3234 3238 3241 3245 3252 3243 3235 3205 3177

Հաշվարկը։ Ընդհանուր առմամբ 1989-2011թթ Հայաստանը լքել է առնվազը 949.9 հազ մարդ, որից 89.9 հազ. 1989-1990թթ, 594.9-ը՝ 1991-1997թթ (դրանցից միայն 224.8 հազ եղել է ՀՀ քաղաքացի) և 265.1 հազ. Հայաստանը լքել է 1998-2011թթ։ Այսպիսով, այսօրվա իշխանությունների վիճակագրությամբ նախկին իշխանության պատերազմի տարիներին Հայաստանը լքել է 224.8 հազ քաղաքացի (չհաշված ավտոտրանսպորտով և երկաթուղով մեկնածների ու եկածների հաշվեկշիռը), իսկ 1998-2011թթ խաղաղ տարիներին՝ 265.1 հազ. (չհաշված 1998-2001թթ ավտոտրանսպորտով և երկաթուղով մեկնածների ու եկածների հաշվեկշիռը)։ Նկատենք, որ մեր կողմից 2012թ հունվարի մեկի դրությամբ ստացված 3177 հազ թիվը էականորեն տարբերվում է ընթացիկ հաշվառմամբ արտահայտված 3274.3 հազ թվից։ Եթե սրան ավելացնենք այն, որ ըստ 2001թ մարդահամարի տվյալների ունենք 258 հազ ժամանակավոր բացակայող (47.5 հազ ժամանակավոր ներկայի պարագայում), ապա 2012-ի հունվարի մեկի դրությամբ ՀՀ առկա բնակչության առավելագույն հնարավոր թիվը կազմում է 2966.5 հազ մարդ։ Այս թիվն իր մեջ չի ընգրկում 1992-2001թթ երկաթուղով և ավտոտրանսպորտով հանրապետությունը լքածներին, ինչպես նաև ոտքով սահմանը հատած քաղաքացիներին։ Նկատի ունենալով տրանսպորտի տարբեր տեսակների միջև 2002-2010թթ ուղևորաշրջանառության ձևավորված համամասնությունը (57%-ը ավիացիա, 43%-ը ավտոտրանսպորտ + երկաթուղի ), 90-ականներին օդային տրանսպորտի հեգեմոն դիրքը և այն էքստրապոլյացիա անելով 1992-2001թթ ուղևորաշրջանառության նկատմամբ ստանում ենք 210 հազ թիվը։ Այսպիսով, կարելի է վստահաբար պնդել. ՀՀ բնակչությունը (մշտական) 2756.5 հազ մարդուց ավել չէ։ Իրականում ՀՀ ԱՎԾ ամեն տարի շուրջ (առնվազն) 517.8 հազ մարդով "չափազանցնում" է բնակչության իրական թիվը։  2011թ հոկտեմբերին մարդահամար անցկացրեցիք։ Իմ հաշվառմամբ (դատելով ԱՎԾ պետի հայտարարություններից) մոտավորապես ծախսվել է շուրջ 10 մլն դոլար, այդ թվում 3-ը բյուջեից։ Բոլոր դեպքերում խոսքը միլիոնավոր դոլարների մասին է։ Նախնական թվեր եք հայտարարել՝ հաշվեգրված բնակչություն՝3.285 հազ. մարդ, առկա բնակչություն՝ 2871.5 հազ մարդ։ Մշտական բնակչության թիվը չեք հայտնում։ Ասում են պատրաստ կլինի 2012-ի հոկտեմբերին։ Միաժամանակ տեղեկանում ենք, որ մշտական բնակչության տակ ՀՀ ԱՎԾ-ն հասկանում է տվյալ տարածքում մշտապես բնակվող և հաշվառման պահին ներկա ու ժամանակավոր բացակայող բնակչության հանրագումարը։ Իբրև ժամանակավոր բացակայող դիտարկվում է մարդահամարի պահին իր հիմնական (մշտական) բնակության վայրից մինչև մեկ տարի ժամկետով բացակա անձը (տես՝ http://www.armstat.am/file/doc/99469158.pdf)։  Առաջ անցնելով ասեմ, որ սա խայտառակություն է, վոլյունտարիզմ։ Այն պարզ պատճառով, որ, ինչպես ասացինք վերևում, ՀՀ մշտական բնակչությունը օրենսդրորեն սահմանված է իբրև ռեզիդենտի (եկամտահարկի մասին օրենքով 183 օր), բնակչության թվաքանակի հաշվառման (բնակչության պետական ռեգիստրի մասին օրենք) և ընտրություններին մասնակցելու իրավունքի (ընտրական օրենսգիրք)՝ մշտական բնակիչ լինելու հանգամանք։ Իսկ այտեղ ահա մինչև մեկ տարի։ Պատկերացնում եք երևի, որ ԱՎԾ խաղեր է տալիս։ 6 ամսվա տեղը 1 տարի։ Դե դա թույլ կտա մի 5-7%-ի "լուֆտ" ունենալ։ Պետք կգա։ ԱՎԾ պետը մտածում է, մեկ էլ տեսաք նորից նախագահ ընտրվեցիք։ Ավանսով լավություն է անում։ Ու մեկը չկա դրա մի լավ տեղից բռնի ու ասի, սիրելի բարեկամ մենք մշտական բնակչության ու ռեզիդենտի օրենքներ ունենք, մենք մարդահամարներ ենք անցկացրել 1926, 1939, 1959, 1970, 1989 և 2001թթ։ Եվ ուրեմն, որպեսզի այդ թվերը լիարժեք լինեն միշտ էլ քննարկել ենք 6 ամսյա ժամկետը՝ իբրև մշտական բնակչության ատրիբուտ։ Մեկ տարին ո՞րն է։ Հասկանում եք, որ վերը նշված միլիոնները պարզապես ջուրն են լցրել։ Չէ, չեք հասկանում։

 Այլապես դա չէիք անեի։

[1] 2002-2010թթ ՀՀ արտաքին ուղևորաշրջանառությունը կազմել է 9675 հազ մարդ, որից 5561-ը իրականացվել է օդային տրանսպորտով։

շարունակելի