«Աշխարքին ամենեն թանկ բանը փողը չէ»

Աջակցիր «Ա1+»-ին

Զրույց ամբողջ աշխարհում «Պարոն Ավանգարդ Ֆոլկ» կեղծանունով հայտնի  Արտո Թունչբոյաջյանի  հետ։

 Արտո, չնայած որ մենք հնագույն պատմական ու  մշակութային ժառանգություն ունեցող ազգ ենք, այնուամենայնիվ մինչ այսօր շատերին է անհանգստացնում աշխարհին ներկայանալու, ինքնահաստատվելու ու ճանաչելի դառնալու մեր  չգտնված ուղին: Արդյո՞ք սա ընդհանուր նպատակի կամ գաղափարախոսության բացակայության  արդյունք չէ:

Ես Ամերիկայում էսքան տարի ապրել եմ, բայց  ոչ  մի անգամ Ադրբեջանական երաժշտություն չեմ լսել, իսկ  հայկական շատ եմ լսել, ու ամբողջ աշխարհում լսում եմ:  Հիմա ես հայ ըլլալով հարցնում եմ՝ ի՞ նչի շուրջ մեր ազգը կկարողանա հավաքվել, ներկայանալի դառնալ ամբողջ աշխարհին ու պատասխանում՝  մեր ազգի նպատակը տաղանդով  հաստատելը պիտի լինի: Մեր թերությունն էլ անկազմակերպ լինելն է, որ չենք կարողանում միանալ, մեր տաղանդն աշխարհին ցույց տալ:   Էսօր գնում եմ Թուրքիա, հարցնում եմ՝ ո՞վ ա հայը, պատասխանում են՝ արվեստագետ ժողովուրդ: Հիմա աչքով ապրեցինք՝ շատ շուտ կխաբվենք: Նայում ես,  երեւում է թե Թուրքիան շատ առաջ գնացել է չէ՞, բայց ինձի հարցնես՝ ամենեն վատ երկիրն է: Ամեն բան կամուֆլյաժ է: Իրանք աշխարհին ստեղծագործ ոչինչ չեն տվել: Մենակ մի բան կա, որ լավ է՝ կազմակերպված են, ադոր համար էդպես երեւում են, բայց համ չունեն: 

Որտե՞ղ է հայ ազգի «տունը»:

Մի հատ երգ գրեցի ՝ «Ո՞ւր է երթում մեր ազգը , ուրտե՞ղ ենք հավաքվում, ո՞ւր է մեր տունը՝ ՀԱՅԱՍՏԱՆ:  Բոլորիս համար՝ ՀԱՅԱՍՏԱՆ»:

Ի՞նչ եք կարծում, մենք սիրո՞ւմ ենք իրար, մեր երկիրը:

Չենք սիրում: Հա՛, մարդը լեզու ունի, լեզվի վրա էլ ոսկոր չունի՝ ինչ ուզի կարող է ասել, բայց սիրելը հո լեզվով չի, գործով է:

Դուք ո՞նց եք սիրում երկիրը, հայերին:

Ուշադիր եմ: Դրսերում մի վատ, խայտառակ  բան չանեմ, ինչի ասեն՝ հայ էր էդ մարդը: Էստեղ գալիս եմ՝ որքան կարող եմ իրենց մասն ըլլալ,  որքան հնարավորություն ու միտք  ունեմ կիսելու դնում եմ: Բայց ամենեն կարեւոր սերն ինձի համար, որ լուրջ գործ  կարա դառնա՝  «1 դոլլար»  պրոյեկտն է: Աշխարհի ամեն հայ, որ մի դոլլար դնե՝ էդ գումարը կարա հավաքվի ու ամեն ամիս մի գյուղի, մի քաղաքի բարեկարգման վրա օգտագործվի: Բայց մի բան էլ կա՝ հենց գործը հասավ փողին, էն ժամանակ կերեւա ո՞վ է իսկապես իր երկիրն ու ժողովրդին սիրում, որովհետեւ հարյուր մարդ կգտնվի  էդ փողերից վերցնելու համար:

Ո՞նց եք պատկերացնում այդ նախագծի մեկնարկը:

Դա երկիրը կառավարողների գործն է:  Անձամբ ես մենակով չեմ կարող սկսել կամ փող հավաքել: Ես երաժիշտ մարդ եմ, բայց ես էլ հաց առնում եմ, չէ՞, մարդկանց հետ շփվում եմ, հետները խոսում եմ, չէ՞: Անձամբ ես խնդիր չունեմ՝ փող ունեմ, առողջությունս էս պահին նորմալ է, գործերս լավ են, բայց կողքերս նայում եմ՝ մարդիկ վատ են ապրում: Էլ ո՞նց կարամ ուրախ ըլլամ:

Փաստորեն այս նախագիծն իրականացնելու  Ձեր հույսը իշխանությունների հետ եք կապում:

Եթե իրանք չեն կարողանա դա իրականացնեն, թող հետաքրքրվեն՝ ի՞նչ միջոցներ են պետք, տրամադրեն այդ միջոցները, կգտնվեն  մարդիկ, որ կզբաղվեն դրանով:  Առանձնապես շատ մեծ նախապատրաստություններ պետք էլ չեն: Պետք է բանկային հաշիվ, որտեղ ցանկացած մարդ կարող է տեսնել որքա՞ն փող կա  ու ինչի՞ վրա է ծախսվում յուրաքանչյուր կոպեկը:

Արտո, Դուք Հայաստանի ավաններից  մեկը  արվեստի կենտրոնի վերածելու ծրագիր  ունեիք: Կարծում եք դա իրականանալի՞ նախագիծ է: 

Ոչ միայն ավաններից մեկը...Հայաստանը արվեստների  կենտրոն կարող ենք դարձնել, բայց ո՞նց: Եթե մենք ուզում եմ արդյունաբերությունը զարգացնել, ուրեմն եկեք միանգամից հասկանանք, որ մեր երկիրը դրա հնարավորությունը չունի: Մենք ունենք մաքուր արվեստագետ միտք, դա է, որ պիտի  առաջ տանենք: Հարցնում եմ՝ ո՞նց կարանք մեր ազգը էս աշխարհում անվերջ պահենք: Մի ճանապարհ ունենք, նատուրալ կյանքով՝ մաքուր օդ, մաքուր սնունդ, մաքուր տրասպորտ, մաքուր արվեստագետ միտք: Էդ ժամանակ աշխարհքը մեզ անվերջ կպահի, աշխարքը մեզ   էս կյանքի  արեւը կդարձնի, առանց արեւ կյանք չկա:

Ինչի՞ց է պետք սկսել բարեփոխումները, նոր ձեռքբերումներ ունենալու համար:

Չորս  կարեւոր բնագավառ կա, որ լուրջ վերահսկողությա ու ռեֆորմների կարիք ունի՝ կրթությունը, մշակույթը, մամուլն ու իշխանությունները: Սրանք վերին աստիճանի մաքուր պիտի լինեն: Օրինակ վերցնենք երկրի ղեկավարին՝ Սերժ Սարգսյանին: Շատերն են նայում նրան ու սովորում նրանից: Բայց ինքն էլ ամբողջ ազգի համար պիտի սովորի: Ես հիմա չեմ ասում անո՞ւմ է նա  էդպես, թե՞ չի անում: Էդ ինքը գիտի: Հիմա մարդիկ էստեղ ոնց   որ  ապրում են՝  դրա նկարագիրնա: Բայց ես որեւէ մեկի հետ վիճելու ցանկություն բոլորովին չունեմ:  Գործի ժամանակն է: 

Արտո, ի՞նչ ենք մենք հասկանում սփյուռք բառը ասելով:

Սփյուռք բառը ընդհանրապես  պետքա ջնջել մեր բառարաններից: Սփյուռք չկա, կանք՝ ՄԵՆՔ:  Գիտե՞ս թուրքերն ինչ են ասում իրենց մեջ.  «Մենք Հայաստանի հետ շատ խնդիրներ չունենք, մեր խնդիրը սփյուռքն է»... Ուզում են բաժանեն: Ուրեմն եկեք հասկանանք, որ սփյուռք բառը մեզ չի միացնում,այլ  բաժանում է:

Ինչպե՞ս ենք մենք ընդունում  սփյուռքահայերին, եւ ինչպե՞ս են իրենք  իրենց զգում Հայաստանում:

Շատ վատ: Ես ինքս իմ կաշվի վրա  զգում էի, տակավին էլ զգում եմ: Եղան մարդիկ ինձ ասին՝ Հայաստանը ներկայացնելու իրավունք չունե՛ս...Ասի՝ հա՛, դու ճիշտ ես: Ես Հայաստանը չեմ ներկայացնում, հայ ազգն եմ ներկայացնում... Ատելություն կա, նախանձ, ծուլություն: Ի՞նչ արին Աշխեն Գործունյանի հետ, ի՞նչ են անում Նարեկ Հարությունյանին: Ադոր համար ասում եմ ՝ հայաստանցիները պիտի սովորեն, որ կա ամբողջական հայ ազգ: Հայաստանցիները պիտի հասկանան, որ նրանց ում իրանք սփյուռքահայ են անվանում՝ հիմնականում վախի մթնոլորտում ապրած հայերն են: Դրա վառ օրինակը ես եմ: Ուրեմն ինչքա՜ն ուշադիր պիտի լինենք՝  քի չգտնվի մեկը, որ աշխարհի ցանկացած անկյունում ապրող որեւէ հայի գեթ մի վատ խոսք ասի: Էլ չեմ ասում Հայաստանում ապրող հայն իրեն նման բան թույլ չտա....Չնայած որ էս տեսակ վատ բաներն իմ սերն ու  նպատակը չեն փոխում:

Դուք հաճախ եք համեմատականեր անցկացնում փողի ու թղթի միչեւ: Արդյո՞ք դրանք նույնարժեք կատեգորիաներ են:

Փողը ի՞նչ է՝ մի հատ թուղթ գտան,  վրան թիվ գրեցին, եղավ փող, հիմա էլ էդ թղթի համար իրարու սպանում են: Բայց զուգարանումն ալ թուղթ կօգտագործինք չէ՞: Հարուստ մարդը ով է՝ նա,  ով հանգիստ է իր հոգու մեջ:  Էդտեղից է սկսում հարստությունը: Աշխարքին ամենեն թանկ բանը փողը չէ, այլ գաղափարը:

 

Նվարդ Մանվելյան

Լուսանկարները՝ Հրայր Թաթիկյանի